summer3.jpg - 23.94 کیلو بایت

 

  

summer2.jpg - 31.40 کیلو بایت

 

 مامان گفت: «ساعت 9 است، کی می‌خواهی آشغال‌ها را بگذاری دم در؟» من داشتم فیلم می‌دیدم و بستنی توت فرنگی می‌خوردم. این چه وقت آشغال بردن است؟ گفتم: «مامان؟! نمی‌شود فردا صبح ببرم؟ الان اصلا اصلا حسش نیست.» مامان چشم‌هایش گرد شد و یک ابرویش بالا رفت و دست به کمر، نگاهی به من انداخت و گفت: «نخیر! اگه نمی‌ری خودم برم!» بلند شدم و سلانه سلانه ظرف آشغال‌ها را برداشتم و به سمت کوچه راه افتادم. توی راه فکر می‌کردم مگر ما چقدر آشغال تولید می‌کنیم که هر شب یک کیسۀ سنگین از آشغال‌ها داریم؟ شروع کردم به شمردن: پوست میوه و سیب‌زمینی و پیاز، تفاله چای، جعبۀ پودر ماشین لباس‌شویی ای که امروز تمام شد، پوست شکلات... مامان خانه تکانی هم کرد و چیزهای به درد نخور را توی یک پلاستیک ریخت.... جارو هم کشیدم و محفظه آشغالش را خالی کردم.... هوم، چه همه آشغال... چقدر قاطی پاتی!

سر کوچه پر از کیسه‌های رنگ و وارنگ زباله بود. ماشین زباله بر هنوز نرسیده. اینجا همه‌چیز هست از جعبه، کاغذ، پلاستیک، زباله‌های تر مثل پوست میوه‌ها و آشغال‌های گوشت... با پا گربه‌ای که سر کیسه‌ای که بوی گوشت می‌دهد است را دور می‌کنم. اگر کیسه‌هه پاره شود دیگر واویلاست. یکهو چیزی روی قلبم سنگینی کرد. این همه زباله به کجا می‌روند؟
تازه باران باریده و درخت‌ها تمیز شده بودند. به کوچه‌های براق و تمیز نگاه کردم، تنها جایی که قشنگ نیست کیسۀ زبالۀ خانه‌ها که روی هم ریخته شده بودند است. چه خوب که ماشین زباله بر تا چند لحظه دیگر پیدایش می‌شود و فردا صبح کوچه پاک و تمیز است...

note1.jpg - 104.97 کیلو بایت

زباله یک مسئله تاریخی است، به قدمت بشر! ما چیزهایی که نمی‌خواهیم و دیگر احتیاجی به آن نداریم را زباله می‌نامیم. این‌ها می‌توانند باقی‌مانده یا پس‌ماندۀ چیزهای دیگر باشد، یا شاید هم تغییر شکل یافتۀ آن‌ها. امکان دارد زباله، برای شما قابل استفاده نباشد اما جای دیگری مورد استفاده قرار بگیرد. با این حال، چون شما لازمش ندارید، اسم زباله به آن می‌چسبد! زباله در جاهای مختلف و به شکل‌های مختلفی تولید می‌شود، هر کدام هم اثر مختلفی بر روی محیط می‌گذارد. زباله‌هایی که در شهر تولید می‌شود، با زباله‌های کارخانه‌ها و بیمارستان‌ها متفاوت است. ما حتی زباله‌های فضایی داریم و زباله شناسان و طبیعت دوستان کم کم دارند نگران زمین می‌شوند. مگر یک زباله چی دارد که انقدر ترسناک است؟

note2.jpg - 79.83 کیلو بایت


زباله‌های غذایی از یک بخش فسادپذیر که معمولاً از گیاهان، تهیه، پختن و انبار کردن مواد غذایی به دست می‌آید، تشکیل می‌شود. تابستان‌ها که مصرف میوه و سبزی خیلی زیاد است، مقدار زباله‌های غذایی به حداکثر می‌رسد. پس مانده‌های غذایی مهم‌ترین قسمت زباله‌است، چون هم به دلیل تخمیر و فساد سریع، بوهای نامطبوع تولید می‌کنند و محل مناسبی برای رشد و تکثیر مگس و سایر حشرات و جوندگان است و از سوی دیگر می‌شود از آن‌ها کود درست کرد که اهمیت زیادی در کشاورزی دارد.
یک بخش دیگر زباله‌های غذایی، بخش فساد ناپذیر است. آشغال همین بخشی است که فاسد نمی‌شود. آشغال یعنی کاغذ، پلاستیک، قطعات فلزی، شیشه، چوب و موادی مثل این‌ها. آشغال را می‌توان به دو بخش قابل سوختن و غیرقابل سوختن تقسیم کرد.
خاکستر باقی‌مانده از سوزاندن زغال، چوب و بقیه مواد سوختنی را در صنعت، پخت‌وپز و یا گرم کردن منازل می‌توان استفاده کرد.
شهر، زباله‌های دیگری هم تولید می‌کند مثل مواد حاصل از جاروب کردن خیابان‌ها و معابر، برگ درختان، اجساد حیوانات مرده و زباله‌هایی که موقع ساختمان سازی ایجاد می‌شود. با این‌ها دیگر نمی‌شود کاری کرد!
تا اینجا دیدیم که با بخشی از زباله‌های شهری می‌شود کارهای بزرگی انجام داد، یعنی کود یک مزرعه را تولید کرد یا سوخت یک کارخانه و حتی یک خانه را ساخت.

note3.jpg - 57.69 کیلو بایت


فعالیت‌های کارخانه‌ها با مواد فلزی، پلاستیکی، شیمیایی و حتی زباله‌های خطرناکی همراه است که باید طبق قوانین خاصی آن‌ها را جمع آوری و جابجا و دفع شود. قانون‌ها به کارخانه‌ها کمک می‌کنند تا زباله‌هایشان را طوری دفن کنند که محیط زیست آسیب کمتری ببیند. یعنی آب آلوده نشود، پرنده‌ها و حیوانات مسموم نشوند و هوایی که تنفس می‌کنیم خطر جدی‌ای برای سلامت نداشته باشد.
یک کارخانۀ بزرگ، می‌تواند خطر جدی بزرگی برای طبیعت باشد. برای همین افرادی بسیار سخت‌گیر و باهوش مواظبند تا کارخانه‌ها، کارشان را بدون خطر زیست محیطی انجام دهند. باید بهشان خدا قوتی گفت!
زباله‌هایی از جنس دارو و درمان
بیمارستان هم زباله دارد، آن هم خیلی زیاد: از مواد بسته بندی و معمولی تا زباله‌هایی که از بافت و اندام‌های بدن و خون و مواد دفعی است. البته همه‌اش هم همین‌ها نیست. مواد پرتوزا یا شیمیایی هم به شکل جامد و هم مایع و گاز در بخش‌های آزمایشگاهی و اتاق‌های عمل بیمارستان وجود دارد که می‌تواند افراد سالم را بیمار کند و طبیعت را به خطر بیندازد. قانون‌های ویژه‌ای برای زباله‌های بیمارستانی تعریف شده است که با زباله‌های شهری و صنعتی خیلی فرق دارد. پس یک آدم متخصص، آگاه و تیزبین هم باید مواظب زباله بیمارستان‌ها باشد.

note5.jpg - 68.59 کیلو بایت


تا به حال حرفی از زباله‌های فضایی شنیده‌اید؟ تا به حال با خودتان فکر کرده‌اید که ماهواره‌هایی که به دور زمین می‌گردند و اطلاعات را به زمین ارسال می‌کنند بعد از تمام شدن کارشان یا خراب شدن، به کجا می‌روند؟ می‌پرسید یک ماهواره چطور خراب می‌شود؟ یکی از راه‌های خراب شدن ماهواره برخورد دو ماهواره و منفجر شدن و تکه تکه شدن آن‌هاست! حالا چه کسی می‌خواهد خرده ریزه‌های یک ماهواره منفجر شده را از توی فضا جمع کند؟
توی فیلم‌ها دیده‌اید که یک موشک به هوا پرتاب می‌شود و هر بار یک تکه از آن جدا می‌شود تا در نهایت یک بخش اصلی که ماهواره‌ای در آن قرار دارد، به فضا برسد؟ این بخش‌هایی که از موشک جدا می‌شود هم زباله است، چون به کار کسی نمی‌آید.
شاید بپرسید در فضا که پرنده‌ای تا مسموم شود یا آدمی نیست که سلامتش به خطر بیفتد، پس خطر و نگرانی کار کجاست؟ یک فضاپیما را در نظر بگیرید، درست وقتی که در حال ارسال و دریافت اطلاعات مهمی از شرایط آب و هوایی زمین یا یک کرۀ دیگر است، ناگهان پایش به شکسته‌های یک ماهواره قدیمی گیر کند و بـــــــوم! بترکد. به همین سادگی، امکان برخورد فضاپیماها با زباله‌های فضایی هست. حتی زباله‌ها می‌توانند عملکرد تلسکوپ‌های فضایی و ماهواره‌ها را نیز دچار اشکال کنند. فضانوردان هم با خطر برخورد زباله‌ها مواجه‌اند و حتی برای ما آدم‌ها روی کرۀ زمین هم امکان عبور یک زباله از جو و برخورد به زمین وجود دارد.
اما همۀ زباله‌ها قطعه‌های ماهواره‌ها و موشک‌ها نیست. در سال 1956 اد وایت نخستین فضانورد آمریكایی كه در فضا پیاده‌روی كرد، دستكش خود را در فضا رها كرد تا از آن به عنوان یكی از نمونه‌های بارز زباله‌سازی فضانوردان در فضا یاد شود. یا در یکی از پیاده‌روی‌های فضای، كیف ابزار یكی از فضانوردان از دستش رها شد. این كیف برای همیشه در فضای اطراف زمین باقی می‌ماند تا زمانی كه کسی فکری به حال زباله‌های فضایی بکند.

note6.jpg - 81.79 کیلو بایت

بعضی از زباله‌های شهری در خاک دفن یا سوزانده می‌شود. پیش خودمان بماند، بعضی‌ها هم بی‌رحمانه در طبیعت رها می‌شوند. همۀ این راه‌ها برای محیط زیست خطرناک‌اند و باعث فرسایش خاک، آلوده شدن هوا و زشت شدن منظره‌های زیبای طبیعت می‌شوند. حیات وحش هم گله شکایت بسیاری از زباله‌های رها شده در طبیعت دارد.
یک راه برای خلاصی از زباله‌ها، بازیافت است. بازیافت یعنی دوباره به کار انداختن چیزهای دور ریختنی. بازیافت کاغذ به تنهایی، نقش زیادی در کاهش آلودگی هوا، صرفه جویی در انرژی و مصرف آب دارد. اگر یک روز دلتان خواست دانشمند شوید، اختراعی برای بازیافت‌ مواد مختلف بکنید. مثلا یک دستگاه تولید کاغذ خانگی اختراع کنید یا از پلاستیک‌های دور ریختنی، یک محصول نو بسازید!

راه بعدی برای از بین بردن زباله، سوزاندن است. این روش موثرترین روش دفع زباله‌است که در مقایسه با سایر روش‌های دفع به زمین کمتری نیاز دارد. خاکستر باقی‌مانده تمیز است و مواد آلی و باکتری ندارد که محیط زیست را به خطر بیندازد. برای همین می‌شود آن را دفن نمود.
از زباله‌های خیس شهری مثل پوست میوه‌ها یا برگ درختان هم می‌شود کود درست کرد. مواد آلی این زباله‌ها غذای لذیذ گیاهان و درختان است. این یکی از بهترین بلاهایی است که می‌شود بر سر زباله‌ها آورد و به طبیعت کمک نمود. از آن بهتر، تولید بیوگاز یا گاز طبیعی است. برخی از زباله‌ها تولید گاز می‌کنند. در کارخانه‌هایی می‌شود این زباله‌ها را به گاز صنعتی و یا حتی گازی که برای گرم کردن و پخت و پز استفاده می‌شود، تبدیل نمود.
زباله‌ها را دست کم نگیرید. با کمی مدیریت و فکر هوشمندانه می‌شود زباله‌ها که تهدید جدی محیط زیست هستند را به کمک کننده‌های سلامت و طبیعت تبدیل کرد. چرا نشسته‌اید، بلند شوید و یک فکری برای کاهش زباله و استفاده درست از آن بکنید! اول از همه، از خانۀ خودتان شروع کنید...


بیشتر از طبیعت به زبان علم بخوانید: 

ثروتمندترین سیاره‌ی دنیا: زمین!