summer3.jpg - 23.94 کیلو بایت

 

  

summer2.jpg - 31.40 کیلو بایت

 

magazine.png - 3.89 کیلو بایت

شاید برای شما هم اتفاق افتاده است که وقتی به یک مهمانی می‌روید، ناگهان یکی از فامیل‌های دور به چهره‌یتان دقّت می‌کند و می‌گوید: «چشم‌هایت چقدر به پدرت شبیه است». حتی برای نوزادان یک روزه هم برخی این شباهت‌ها را پیدا می‌کنند و این موضوع اصلا هم جای تعجب ندارد. این که چرا رنگ چشم‌های یکی شبیه پدرش می‌شود، حالت موها شبیه مادر، پیشانی‌اش شبیه پدربزرگ و لبخندش به مادربزرگی از  دو نسل قبل، همه یک دلیل علمی و شناخته شده دارد. این دلیل، که یکی از علم‌های پر طرفدار است، ژنتیک نام دارد. ژنتیک بخشی از دانش زیست‌شناسی است. این دانش مربوط به چگونگی ایجاد تفاوت‌ها و شباهت‌ها بین جانداران مختلف است. دانشمندان این رشته مطالعه، آزمایش وبررسی می‌کنند تا بتوانند قوانین و مفاهیم موجود در طبیعت را در زمینه ژنتیک بشناسند.

دانشمندان برای شناختن یک موضوع، فقط نباید مشاهده‌گر باشند. آن‌ها آستین‌ها را بالا زده، با اراده و تلاش آزمایش‌های مختلفی را طراحی می‌کنند تا بفهمند طبیعت چه رمز و قانون‌هایی دارد. آن‌ها هر روز از خودشان می‌پرسند «آیا می‌توان از قانون‌های طبیعت به نفع انسان استفاده کرد و چیزهایی را تغییر داد؟» دانشمندان ژنتیک با هر کشف جدیدی از ژن‌ها،از آن‌ها استفاده کردند و در بعضی موارد محصولات جالبی را هم درست کردند.

به تارهایی که عنکبوت می‌سازد نگاه کنید. آیا اولین چیزی که به ذهن‌تان می‌آید یک جاروی دسته‌دراز بزرگ است که باید تمام تارها را از جا بکند؟ شاید هم یک پروانه‌ی بیچاره که در تار عنکبوت گیر کرده است را تصوّر می‌کنید؟ شاید هم می‌دانید که بیش از یک و نیم میلیون کاربرد مختلف در صنعت برای تار عنکبوت وجود دارد که البته این کاربردها هر روز بیشتر از قبل هم می‌شود. تار عنکبوت با اینکه بسیار نازک و به نظر ضعیف است اما با قدرتی باورنکردنی می‌تواند ماده‌ی مناسب برای تولید جلیقه‌های ضد گلوله، قطعات رایانه‌ای، لوازم جراحی، پارچه باندپیچی و... باشد. فقط یک عیبی در تار عنکبوت وجود دارد و آن‌هم زمان‌بر بودن تولید توسط یک عنکبوت کوچولو است. اگر هم بتوانید مدّت زمان زیادی را منتظر باشید و عنکبوت‌های بسیاری هم داشته باشید، باز هم نمی‌توانید مثل کندویی که عسل تولید می‌کند، کندوی تار عنکبوت‌ساز داشته باشید. عنکبوت‌ها برای ساخت تارهایشان نیاز به دشمن و کشتن دارند.

دانشمندان می‌خواهند از تار عنکبوت استفاده‌های بسیاری کنند اما عنکبوت که مثل بز پشم تولید نمی‌کند که خیلی ساده بشود یک کارگاه نخریسی از آن ساخت! گفتم عین بز؟! دانشمندان هم به همین فکر افتادند و از خودشان پرسیدند: «آیا نمی‌شود کاری کنیم که بز هم پشم‌هایی با خاصیت عنکبوت تولید کند؟» اینجا بود که دانشمندان ژنتیک وارد شدند و تلاش‌هایی را برای ایجاد ژن تار عنکبوت در بزها را شروع کردند. نتیجه این شد که نه از پشم بز، بلکه از شیر بز توانستند ماده‌ای برای ساخت نخ‌هایی با خاصیت تار عنکبوت بگیرند.

در کارهای تحقیقاتی همیشه هم با قصد و آگاهی کاری را شروع نمی‌کنند. مجموعه‌ای از فرضیه‌ها وجود دارد اما آزمایش‌ها بدون اینکه بدانند چه اتفاقی پس از آن میفتند آغاز می‌شود. در یکی از همین آزمایش‌هایی که خود انجام دهندگانش نمی‌دانستند قرار است چه نتیجه‌ای بگیرند، مجموعه‌ای از ژن‌ها را به موش‌ها وارد کردند و نتیجه موشی شد که می‌توانست مثل پرنده‌ها آواز بخواند. این آزمایش مربوط به دانشمندان ژاپنی است. آن‌ها توانستند با این کشف جدید 100 موش آوازه‌خوان را تولید کنند. اما سوال بعدی اینجا بود: «این موش‌ها چه فایده‌ای دارند؟» هنوز نمی‌دانیم!

یک دغدغه‌ی تولید کنندگان مواد غذایی این است که چطور می‌شود غذای بیشتری را با انرژی کمتری تولید کرد؟ یکی از فکرهای انسان‌ها این است که چطور با خرید کمتر، غذای بیشتری به دست آوریم؟ دامداران به دنبال این هستند که آیا می‌توان امسال دام‌های بیشتری را پرورش داد؟ دانشمندان ژنتیک با دیدن ماهی‌های کوچک اما پر طرفدار به عنوان یک ماده غذایی، با خودشان فکر کردند شاید راهی بشود پیدا کرد که ماهی‌ها رشد سریع‌تر و بیشتری داشته بند و نتیجه‌اش ماهی‌های سالمون غول‌پیکری شد که به مغازه‌های گوشت و ماهی فروشی هم راه پیدا کرد.

واکسن‌ها اختراع شدند تا آدم‌ها در برابر بیماری‌های مختلف مقاوم باشند. اما به مرور زمان این مقاومت کمرنگ‌تر می‌شود و نیاز به روش‌های جایگزین برای وارد شدن دارو به جز واکسن و تزریق هست. خیلی از بچه‌ها هم اصلا وارد شدن یک سوزن به بدن و درد را دوست ندارند. آیا باید منتظر ماند و هیچ کاری نکرد؟ مگر دانشمندان می‌توانند؟ آن‌ها با آزمایش‌های بسیاری روی میوه‌های مختلف از کلم و گوجه فرنگی تا هویج و موز فهمیدند که موز، این میوه‌ی زرد و شیرین، بهترین انتقال دهنده داروهاست. با وارد کردن ژن‌های مربوط به واکسن در تولید موز توانستند این میوه را تبدیل به یک داروی خوشمزه کنند. سازمان جهانی بهداشت غذا و دارو هم این موزهای دارویی را تایید کرده است.

در خبرهای دیگری هم خواندیم که خاصیت دارویی نه فقط برای موز و میوه‌ها بلکه برای مرغ‌ها هم در حال استفاده است. یک گروه تحقیقاتی برای درمان سرطان بر روی استفاده از مرغ و تخم‌مرغ برای تولید دارو هستند. اما آیا روزی می‌رسد که مانند تجهیزات پزشکی، مرغ و موز دارویی صادر شود؟


 

خبرهای علمی: از پشت دوربین دانشمندان

 

خبرهای علمی: از قدم زدن با جدول تناوبی تا شلیک در آب!

خبرهای علمی: به سمت دوربین لطفا! علم لبخند می‌زند